"Znów za rok matura?"

„Znów za rok matura…” śpiewał przed laty zespół Czerwone Gitary. Niestety wielu młodym ludziom te słowa nie kojarzą się z big bitową piosenką, ale z porażką i koniecznością podjęcia długich przygotowań do kolejnej próby zdania egzaminu dojrzałości. W licznych przypadkach sytuacji można by uniknąć, gdyby obowiązujący w Polsce system przeprowadzania egzaminów uwzględniałby potrzeby osób neuroróżnorodnych, np. w spektrum autyzmu, z zaburzeniami komunikacyjnymi, z dysleksją, z dyskalkulią, itp. Konieczność zdawania ich z języka polskiego i matematyki (w formie pisemnej i ustnej) w praktyce oznacza zaprzeczenie idei edukacji włączającej i wyrównywaniu szans edukacyjnych, gdyż często uniemożliwia osobom neuroróżnorodnym podjęcie studiów wyższych. Warto wspomnieć, że osoby te doświadczają zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego niezależnych od ich woli, ale też nie wykluczających z osiągania wysokich wyników z innych przedmiotów. Oficjalnie wg danych portalu www.dane.gov.pl w roku szkolnym 2022/2023 w polskich liceach ogólnokształcących oraz technikach uczyło się 11738 osób w spektrum autyzmu, z czego zaledwie 672 w szkołach specjalnych. Najwyższa Izba Kontroli nie posiada danych dotyczących liczby osób w spektrum autyzmu studiujących na polskich uczelniach. Według portalu www.isb.zdrowie.pl niewiele ponad 2% dorosłych osób w spektrum autyzmu jest aktywna zawodowo. Dla porównania w krajach Unii Europejskiej wskaźnik ten jest pięciokrotnie wyższy.

Obecny kształt matur, nie dający młodym ludziom możliwości wyboru przedmiotów egzaminacyjnych wydaje się nie uwzględniać aktualnej wiedzy naukowej o funkcjonowaniu człowieka. Może rodzić także pytania o to czy jest spójny z prawami zawartymi w konstytucji oraz konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. I tak np. artykuł 32.1 i 2. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej głosi, iż: „Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Natomiast art. 4.1. a i b Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (ratyfikowanej przez Polskę 6 września 2012 roku): „Państwa Strony zobowiązują się do zapewnienia i popierania pełnej realizacji wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności wszystkich osób niepełnosprawnych, bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. W tym celu Państwa Strony zobowiązują się do podjęcia wszelkich odpowiednich środków, w tym ustawodawczych, w celu zmiany lub uchylenia obowiązujących ustaw, przepisów wykonawczych, zwyczajów i praktyk, które dyskryminują osoby niepełnosprawne”.

A zatem, czas na zmiany?