Kooperacja w edukacji włączającej

Uczenie w coraz bardziej zróżnicowanych zespołach klasowych wymusza zmiany w podejściu do filozofii uczenia, stylu oraz warsztatu pracy. Konieczność udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, dostosowania wymagań czy organizacji kształcenia specjalnego zwiększającej się liczbie uczniów i uczennic ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi wymaga od nauczycieli stałej współpracy z różnymi osobami i instytucjami, w szczególności ze specjalistami i rodzicami. Włączający system kształcenia powoduje, że praca w szkole staje się coraz bardziej „grą” zespołową.

Kultura organizacyjna szkoły podporządkowana pracy zespołowej jest szczególnie ważna w przypadku edukacji włączającej, w której nauczyciele uczący poszczególnych przedmiotów muszą współpracować z pedagogami, pedagogami specjalnymi, psychologami, terapeutami, nauczycielami zatrudnionymi w celu współorganizowania kształcenia specjalnego i rodzicami. W Polsce, podobnie jak wielu innych krajach, coraz większy nacisk kładzie się na tworzenie systemu, który nie tylko daje możliwość współpracy, ale wręcz ją wymusza. Przykładem takiego rozwiązania jest funkcjonowanie zespołów dokonujących Wielospecjalistycznej Oceny Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU) i opracowujących Indywidualne Programy Edukacyjno-Terapeutyczne (IPET). Podejście kooperacyjne sprawia, że o sukcesie uczniów decyduje nie tylko wiedza, doświadczenie i talent pojedynczego nauczyciela, ale tworzenie sprawnie działających zespołów.

Współpracę można zdefiniować jako proces umożliwiający grupie osób połączenie swych zasobów i wypracowanie rozwiązań sprzyjających efektywniejszemu osiąganiu założonych celów.

Główne zalety podejścia zespołowego w nauczaniu:

• Synergia, dzięki której efekt wspólnych działań jest większy niż suma pojedynczych działań realizowanych oddzielnie.
• Nauka nowych sposobów pokonywania barier w edukacji, oraz okazja aby uczyć się od innych.
• Poprawa koordynacji działań, w szczególności tych, które dotyczą np. współpracy ze specjalistami lub innymi instytucjami.

Wykorzystanie potencjału tkwiącego w pracy zespołowej wymaga jednak zmiany w sposobie myślenia o zawodzie nauczyciela, gdyż jego specyfika sprzyja indywidualizmowi. Od wyboru programu nauczania przez przygotowanie, prowadzenie zajęć po sukcesy uczniów w konkursach, czy wysokich ocenach końcowych nauczyciel często jest jedyną osobą odpowiedzialną za ten proces i czuje się w tym osamotniony. Dlatego też wypracowanie metod pracy które umożliwiają dzielenie się doświadczeniem, wiedzą, pomysłami, ale też odpowiedzialnością z innymi nauczycielami i specjalistami, może być cennym doświadczeniem na drodze rozwoju zawodowego.

Zasady efektywnej współpracy:

• Określenie konkretnych i zrozumiałych przez wszystkich celów współpracy.
• Określenie roli każdej z osób i zakresu jej odpowiedzialności.
• Przyjęcie strategii nastawionej na rozwiązywanie problemów, tak aby wszyscy w zespole byli odpowiedzialni za problem i jego rozwiązanie.
• Zaufanie i szacunek dla wiedzy każdego członka zespołu.
• Uczenie się od innych.
• Przyjęcie obiektywnych kryteriów do oceny sytuacji.
• Docenianie pomysłów i osiągnięć innych.
• Wypracowanie procedur pomocnych w rozwiązywaniu konfliktów.
• Organizowanie okresowych spotkań mających na celu ocenę efektywności podejmowanych działań.