Prawo do wolności wypowiedzi i informacji

Grupa docelowa: uczniowie klas IV - VI.

Przewidywany czas trwania: 90 minut.

Cele: zrozumienie pojęć: wolność słowa, cenzura, wielość/różnorodność informacji,analizowanie informacji, dostrzeżenie wartości prawa dostępu do pluralistycznych informacji.

Metody pracy:praca z tekstem,z ilustracją, z mapą,rozmowa.

Potrzebne materiały i narzędzia dydaktyczne: książka Jestem Dzieckiem KSIĄŻEK, tekst,Oliver Jeffers, ilustracje: Oliver Jeffers, Sam Winston, Wydawnictwo Tekturka,mapa wolności słowa.

Przebieg

CZYTANIE I ROZMOWA UKIERUNKOWANA

Nauczyciel pokazuje książkę Olivera Jeffersa  Jestem Dzieckiem KSIĄŻEK i zachęca do wspólnego głośnego czytania. Uczniowie razem z bohaterami (małą dziewczynką i małym chłopcem) przemierzają symbolicznie drogę zbudowaną ze słów zaczerpniętych z 42 popularnych tekstów kultury dla dzieci (kolaż). Drogowskazy - ich tytuły stanowią bodziec do zatrzymania się w czasie lektury i rozmowy o wielości/różnorodności źródeł informacji.

PRACA Z TEKSTEM I ILUSTRACJĄ

Następnie prosi uczniów o odkrycie zależności między tekstem a ilustracją. Zadaje pytania, np.:Dlaczego fragment o Piotrusiu Panie ma kształt góry?

Dlaczego Czerwony Kapturek to gałęzie drzew? Dlaczego dziewczynka z każdą stroną nabiera niebieskiej barwy?

ANALIZA WYPOWIEDZI

Potem uczniowie przyglądają się zdaniom wypowiedzianym przez dziewczynkę, np.  „Za pomocą słów wskażę ci drogę”., „Przejdziemy przez góry wyobraźni”., „Odkryjemy skarb w ciemności ukryty”.

Zdania te - zapisane dziecięcą kreską obrazujące m.in. różne gatunki literackie - analizują uczniowie i wyciągają wnioski. Dostrzegają wartość wielości/różnorodności informacji dla rozwoju człowieka.

EKSPERYMENT

Nauczyciel zasłania na kilku stronach wybrane teksty/obrazy i prosi uczniów, żeby je przeczytali/obejrzeli. Później odsłania całość i prosi o ponowną lekturę oraz skłania uczniów do zastanowienia się: Jakie słowa/obrazy usunął? Po co to zrobił?

PRACA Z MAPĄ I WNIOSKI

Uczniowie objaśniają rozumienie pojęć: cenzura, wolność słowa, wielość/różnorodność informacji oraz w miarę możliwości szukają powiązań do wydarzeń w świecie, w kraju, w rodzinie lub do własnych przeżyć.

Nauczyciel na koniec informuje, że wolność słowa i różnorodność (pluralizm) są nieodzownym elementem demokratycznego państwa.  

Pokazuje mapę, na której zaznaczono kraje, które mają dziś dużą swobodę wypowiedzi; kraje, gdzie władza ją ogranicza i kraje, gdzie dokładnie cenzuruje wypowiedzi. Uczniowie podejmują próbę odpowiedzi, co czują ich obywatele oraz jakie kroki ku wolności słowa mogą podjąć.

Autorka scenariusza: Maria Gajewska

Przedruk za: Kreatywny Wychowawca nr 2 (8) 2025, s.8-9.